Anayasa Mahkemesinin GSGM Tahkim Kurulu Kararı Hakkında Değerlendirme

 

İstanbul, 2011

Anayasa Mahkemesinin Resmi Gazetede 19 Mart 2010 tarihinde 27526 sayı ile yayınlanan kararı ile, 3289 Sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna 04 Mart 2004 tarihli ve 5105 sayılı Kanun ile eklenen Ek-9. maddesinin bazı fıkraları ve bazı cümlelerinin iptaline karar verilmiştir. Anayasa Mahkemesi kararını değerlendirilmeden önce bazı tespitlerde bulunmak ve bazı kavramları açıklanmak gerekmektedir.

Tahkim, gerçek veya tüzel kişiler arasında çıkan veya çıkacak ihtilafların devletin adli veya idari yargı organları vasıtası ile değil, kendi aralarında seçtikleri veya seçecekleri kişiler vasıtası ile çözümlenmesidir. Kişiler ihtilaf çıkmadan önce veya ihtilaf çıktıktan sonra anlaşarak tahkime gidebilirler. Tahkim ile aslında özel hukuk kişileri arasındaki ihtilafların, devletin yargı organlarına gitmeden daha kısa süreler içerisinde yine alanlarında ve ihtilaf konularında uzman hakemler vasıtası ile çözümlenmesi amaçlanmıştır. 13/08/1999 tarihli 4446 sayılı yasa ile, Anayasanın 125. maddesi değiştirilerek “Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde bunlardan doğan uyuşmazlıkların millî veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülebilir. Milletlerarası tahkime ancak yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar için gidilebilir” hükmü getirilerek, kısmen de olsa kamu organlarının da tahkime gidebilmesi sağlanmıştır. Yani kamu organları belirtilen istisnanın dışında mecburi tahkime gidemezler. Yine özel hukuk kişileri de olsa, her türlü ihtilaf tahkim yolu ile çözülemez. Bunun için ihtilaf konusu kamu düzeni ile ilgili olmamalıdır, taraflar arasında serbestçe kararlaştırılabilecek bir konu da olmalıdır. Örneğin gayrimenkulün aynına ilişkin ihtilaflar veya boşanma davaları gibi benzer ihtilaflar tahkim ile çözülemez.

GSGM Tahkim Kurulu, 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna Eklenen Ek-9. madde ile getirilmiştir. Ayrıca bu maddeye dayanılarak, Tahkim Kurulunun görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarının belirlenmesi için 28/05/2004 tarihli 25475 sayılı yönetmenlik çıkarılmıştır. GSGM Tahkim Kurulu idarenin yani Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün bünyesinde yer almaktadır ve kamu tüzel kişiliği bulunmaktadır. GSGM Tahkim Kurulu üyelerinin atamaları genel müdürün teklifi ve bakanın onayı ile yapılmaktadır. Yönetmenliğin 1. ve 4. maddesi ile GSGM Tahkim Kurulunun amaç ve görev kapsamı belirlenmiştir. Buna göre Tahkim Kurulu, spor federasyonlarının iş ve işleyişleri ile ilgili olarak federasyon ile kulüpler, federasyon ile hakemler, federasyon ile teknik direktör, antrenör ve idareciler, kulüpler ile oyuncular, kulüpler ile kulüpler arasında çıkacak ihtilâflar hakkında federasyon yönetim kurulunca verilecek kararlar ile disiplin veya ceza kurulu kararlarını ilgililerin itirazı üzerine inceleyip kesin olarak karara bağlar. Ayrıca özerk federasyon başkanları ile yönetim kurulu üyelerinin spor ahlakına ve disiplinine aykırı davranışları nedeniyle haklarında yaptırılacak inceleme veya soruşturma sonucu tanzim edilecek raporlarda teklif edilen cezaları inceleyip sonuçlandırır. GSGM Tahkim Kurulu kararları kesin olmasına rağmen, istisna olarak Federasyon başkanları ile yönetim kurulu üyeleri hakkında verilen kararlara karşı ulusal federasyonun üyesi olduğu uluslar arası federasyonun mevzuatında yer alması halinde, tarafların Uluslar arası Spor Tahkim Mahkemesine (CAS) başvurma hakları da vardır.  Yine GSGM Tahkim Kurulunun görev kapsamına, Türkiye Futbol Federasyonu dışındaki diğer özerk federasyonlar girmektedir. Çünkü Türkiye Futbol Federasyonunun ayrıca kendi hukuk kurulları vardır. GSGM Tahkim Kurulu kendisine yapılan başvurulara karşılık, başvurunun kısmen veya tamamen kabulüne veya reddine veya başvuru yada itiraz konusu kararın değiştirilerek karara bağlanmasına hükmedebilir.

Özerk federasyonlar 3289 sayılı kanunun 2/e ve ek-9. maddelerine dayanılarak kurulmuştur. Bu kanun maddelerine dayanılarak Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü tarafından 2007 yılında Özerk Spor Federasyonları Çerçeve Statüsü hazırlanmıştır. Ek 9. maddeye göre, spor federasyonları talepte bulunmaları durumunda Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan Merkez Danışma Kurulunun uygun görüşü, bu Genel Müdürlüğün bağlı olduğu Bakanın teklifi ve Başbakanın onayı ile idari ve mali özerklik verilebilmektedir. Yine Federasyonlar kuruluşlarına ilişkin kararın Resmi Gazetede yayımlanması ile tüzel kişilik kazanırlar. Özerk federasyonlar denetim bakımından Genel Müdürlük eliyle spordan sorumlu olan bakanlığa bağlıdırlar. Bakanlık Federasyon başkanları ile yönetim kurulu üyeleri hakkında karar verilmesi için gerektiğinde genel kurulu olağanüstü toplantıya çağrılabilmektedirler. Özerk Federasyonların ceza ve disiplin kurulları tarafından verilen kararlar, ilgililerin başvurusu üzerine GSGM Tahkim Kurulu tarafından temyiz incelemesi yapılabilmektedir. Yine özerk federasyonlar bir yönü ile de mali ve idari bakımdan spordan sorumlu Bakanlığa bağlıdırlar. Özerk federasyonlardan kasıt Türkiye Futbol Federasyonu dışındaki diğer Federasyonlardır. Bütün bunlardan da özerk federasyonların aslından idareden tamamen bağımsız özel hukuk tüzel kişileri olmadıkları, aksine kamu tüzel kişileri oldukları sonucuna varılmaktadır.

Anayasanın İdarenin Bütünlüğü ve Kamu Tüzel Kişiliği başlıklı 123. maddesi; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.

İdarenin kuruluş ve görevleri, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır.

Kamu tüzel kişiliği, ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulur.”

Anayasanın Hak Arama Hürriyeti başlıklı 36.maddesi; “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.Hiçbir mahkeme görev ve yetki içinde davaya bakmaktan kaçınamaz.”

Anayasanın Yargı Yolu başlıklı 125. maddesi ile; “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır” hükümleri getirilmiştir.

Anayasa Mahkemesi GSGM Tahkim Kurulu kararı ile, idarenin uyuşmazlıkların yargı mercileri önüne gelmeden, kimi kurullar eliyle çözülebileceğini belirtmiştir. Dava ile ilgili olarak spor alanında ortaya çıkan ihtilafların idarenin bünyesinde bile olsa idari bir kurul sayılan GSGM Tahkim Kurulu tarafından çözümlenmesini Anayasaya aykırı görmemiştir ve GSGM Tahkim Kurulunun kurulmasını düzenleyen 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna Eklenen Ek-9. maddesi tamamen iptal etmemiştir.

Fakat Anayasa Mahkemesi kararında, ihtilafların taraflarına adli veya idari yargılama mercilerine başvurmadan önce, idari bir kurul olan GSGM Tahkim Kuruluna müracaat etmek zorunluluğu getirilebilirse de, bu kurulun vereceği kararlara karşı yargı yolunun kapatılmış olması ve GSGM Tahkim Kurulu kararlarının “kesin” olmasının Anayasanın 36. maddesindeki Hak Arama Hürriyetine ve 125. maddesindeki idarenin her türlü eylem ve işlemlerinin yargı denetiminde olacağına dair hükümlerine aykırı bulmuştur. Yani kararda Anayasaya aykırı görülen iptal edilen husus GSGM Tahkim Kurulu kararlarının “kesin” olduğunun belirtilmesidir.

GSGM Tahkim Kurulu idari bir kuruldur. Anayasanın 123. maddesi ile idarenin yasa ile kurulabileceğini belirtmiştir. İdarenin yani Tahkim Kurulunun, 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanuna Eklenen Ek-9 ile sadece isim olarak belirtilmiş olması, Tahkim Kurulunun yasa ile kurulmuş olduğu anlamına gelmemektedir. Ayrıca kanun ile Tahkim Kurulunun, tanımının, görev, yetki ve sınırlarının düzenlenmesinin gerektiği belirtilmiştir. Oysaki Ek-9 madde ile bunların düzenlenmesi Anayasaya aykırı olarak yönetmenliğe bırakılmıştır.

Bu karar ile GSGM Tahkim Kurulu varlığını sürdürmektedir, fakat kararları artık “kesin” değildir. İlgili kişiler idari bir karar olarak kabul edilen GSGM Tahkim Kurulu kararlarına karşı idare mahkemelere müracaat edebileceklerdir.

Anayasa Mahkemesi kararı ayrıca Ek-9 maddenin 5. fıkrasında bulunan “Özerk federasyonların, genel kurullarının toplanması ve çalışmalarına ilişkin usul ve esaslar ile kimlerin oy kullanabileceği ve Tahkim Kurul ile ilişkileri Genel Müdürlükçe düzenlenecek çerçeve statü ile belirlenir. Özerk federasyonlarca hazırlanacak ana statü, çerçeve statüye aykırı olamaz” maddesi ile, 7. fıkranın 5. tümcesi olan “üyeler kendi aralarında bir başkan seçerler” hükmü de iptal edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi ayrıca iptal edilen hükümler nedeni ile doğacak hukuksal boşlukların kamu yararını ihlal edebileceğini belirterek, iptal hükümlerinin kararın resmi gazetede yayınlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi kararı 19 Mart 2010 günü Resmi Gazetede yayınlanmıştır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesinin kararları bu tarihten 1 yıl sonra yani 19 Mart 2011 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar eski durum devam etmektedir.

                                                                                                 Av. Bayram Ali Hacımustafaoğlu

Bu yazı Bütün Yazılar kategorisine gönderilmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.